Het nastreven van geluk in het werkende leven

“Life, liberty and the pursuit of happiness” (leven, vrijheid en het nastreven van geluk) worden in de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring omschreven als onvervreemdbare rechten. Velen in de VS en de rest van de wereld proberen gelukkig te zijn. Maar wat betekent ‘gelukkig zijn’ eigenlijk? Kunnen we dat meten? Wat maakt mensen gelukkig? En hoe is dit verbonden met werk?

Fragmenten van de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring.
Het onderste fragment licht een van haar meest beroemde uitdrukkingen uit.
Twee soorten geluk

Psychologen maken onderscheid tussen ‘subjectief welzijn’ en ‘psychologisch welzijn’ wanneer ze onderzoek doen naar geluk. [In het Engels wordt gesproken van “well-being”, wat vertaald kan worden als ‘welzijn’ of ‘welbevinden’. Ik heb gekozen voor ‘welzijn’, RH.]

Subjectief welzijn

Subjectief welzijn (SW) wordt beïnvloedt door genot, pijn en een gevoel van tevredenheid over het eigen leven. Het begrijpt welzijn in hedonistische termen; het ervaren van geluk ‘in het moment’. De levenstevredenheidscomponent drukt een algemene beoordeling van het eigen leven uit. De genots- en pijneffecten treden meestal tijdelijk op, net als de gebeurtenissen die deze veroorzaken – we keren terug naar het gemiddelde van ons ervaren welzijnsniveau.

Psychologisch welzijn

Psychologisch welzijn (PW) definieert geluk in termen van factoren die horen bij ‘het goede leven’ (een term afgeleid van de Aristotelische eudaimonia). Factoren die PW bepalen zijn: autonomie, ‘positieve betrekkingen met anderen’ en ‘zelfwerkzaamheid & zelf-congruentie’. Deze laatste factor kan op zijn beurt weer omschreven worden met termen als ‘grip op je omgeving hebben’, ‘persoonlijke groei’, ‘een zinvol leven leiden’ en ‘zelf-acceptatie’.

Hoewel ze verschillen van SW, zijn sommige van deze PW-factoren gecorreleerd aan SW, bijvoorbeeld ‘zelf-acceptatie’, ‘grip op je omgeving hebben’ en ‘persoonlijke groei’.

Aardje naar je vaartje

Ons gemiddelde welzijnsniveau wordt sterk bepaald door onze persoonlijkheid; met name door de factoren ‘extraversie’, ‘neuroticisme’ en ‘consciëntieusheid’. Dit betekent dat mensen die meer extravert zijn en/of emotioneel stabieler en/of zorgvuldiger of ordentelijker zijn over het algemeen gelukkiger zijn.

… of product van je opvoeding?

Maar bevindt ons welzijnsniveau zich op een constant peil dat niet verandert? Nee, er zijn voorwaarden en omstandigheden die kunnen veranderen en op hun beurt het welzijn in een bepaalde richting kunnen duwen. Zodoende kunnen bepaalde factoren voorspellen of jouw gemiddelde welzijnsniveau hoger of lager dan dat van anderen zal zijn. Bijvoorbeeld of je kinderen hebt beïnvloedt je welzijn, maar ook; vrouwen zijn over het algemeen gelukkiger dan manner, hogeropgeleiden zijn over het algemeen gelukkiger dan lageropgeleiden en een hoger inkomen zorgt voor een gelukkiger leven. Geld maakt dus wél gelukkig – dat is wellicht geen verrassing. Maar wist je dat dit hoger-inkomen-gelukseffect ten dele te maken heeft met hoe jij jezelf vergelijkt met anderen? Oftewel, geld maakt niet alleen gelukkiger omdat je je meer kunt veroorloven. Het doet je ook beter voelen over jezelf ten opzichte van ‘de concurrentie’ (je omgeving).

Het heet niet voor niets een ‘mid-life crisis’

David Blanchflower & Andrew Oswald hebben data verzameld over hoe mensen hun eigen leven beoordelen en hoe zich dat verhoudt tot hun leeftijd. De onderstaande grafiek geeft dit weer voor Europeanen. Er kwamen vergelijkbare plaatjes uit voor de VS en het VK. Een optimistische interpretatie van dit patroon zou kunnen zijn dat zolang je maar volhoudt het uiteindelijk allemaal goed komt.

Tevredenheid met het eigen leven bij verschillende leeftijden in 36 Europese landen, 2016.
De grafiek is gebaseerd op data over de vraag “Over het algemeen genomen, bent u zeer tevreden, tevreden, niet helemaal tevreden, of helemaal niet tevreden over uw leven?” op een schaal van 1 tot 4.
Geluk en werk

Het zal geen verrassing zijn dat werkloosheid gecorreleerd is aan lager welzijn. Maar is werken altijd beter? Dat is het blijkbaar inderdaad, maar tot op zekere hoogte; er is een omslagpunt waar meer uren werken geluk verlaagt. Een positief effect van de coronacrisis is dat velen van ons minder tijd kwijt zijn aan woon-werkverkeer. Een langere reistijd naar het werk vermindert ons welzijn, dus niet naar het werk hoeven reizen is een van de voordelen van thuiswerken. Dat klinkt misschien logisch, maar er waren toch velen die minstens twee uur per dag onderweg van en naar het werk waren vóór corona. Gaan deze mensen hun routine veranderen als de beperkingen voorbij zijn?

Geluk op het werk
Doelen

Of we werken heeft invloed op ons geluk, maar ook hoe we ons werk uitvoeren zet daarop zijn stempel. De meesten onder ons beginnen het jaar met het vaststellen van doelen of targets, die we geacht worden te halen voor een bepaalde streefdatum. Sommigen denken dat het stellen van uitdagende doelen uiteindelijk meer voldoening geeft. Maar psychologen komen tot een andere conclusie, namelijk: “het is niet het algemene peil van iemands ambitieniveau dat bijdraagt aan welzijn, maar of doelen realistisch gesteld worden en of ze overeenkomen met onze persoonlijke mogelijkheden” (Blatny & Solcova, 2015, p.38) [vertaling RH]. Dus de volgende keer dat je leidinggevende opschept dat hij graag ambitieuze doelen stelt kun je hem (het is meestal een ‘hem’) duidelijk maken dat hij opzettelijk bezig is jouw leven onaangenaam te maken voor zijn eigen bonus. Aan de andere kant, niet iedereen vindt dat je gelukkig moet zijn op het werk.

Betekenisvol werk

Natuurlijk brengt het halen van ongeacht welk doel dan ook een bepaalde voldoening met zich mee. Maar het blijkt dat dit positieve effect veel kleiner is voor doelen waar we ons niet mee identificeren. Bovendien, “doelen waar we het mee oneens zijn en die de aard hebben van een verplichting zullen ons welzijn zelfs verlagen. Daar tegenover staat, dat geleidelijke en langzame vervulling van persoonlijk congruente doelen leiden tot het ervaren van voldoening, een groter gevoel van persoonlijk welzijn, en het zorgt voor een significante vermindering van het aantal voorkomende gevallen met depressieve symptomen” (Blatny & Solcova, 2015, p.39) [vertaling RH]. Dit deed me denken aan een Belgische studie naar ‘morele stress’ onder zorgmedewerkers. Zij waren gevoelig voor burn-out, omdat ze hun werk niet konden uitvoeren op de manier die zij voor de juiste hielden (wat bijvoorbeeld te maken had met de kwaliteit van de zorg voor patiënten).

Narratieven hebben een significante invloed op welzijn
Narratieven

Tenslotte, er is een uitgebreide hoeveelheid onderzoek die welzijn verbindt met persoonlijke narratieven. Dit zijn de verhalen die we onszelf vertellen over wie we zijn, hoe we in onze omgeving passen, hoe we verbonden zijn met ons verleden en waar we op mogen hopen voor de toekomst. Ik zou daar verscheiden blogposts aan kunnen wijden, maar ik wil me hier beperken tot vast te stellen, dat narratieven die intern coherent (logisch consistent) zijn, een duidelijke zin uitdrukken en persoonlijke betekenis overbrengen bijdragen aan welzijn.

Conflicterende narratieven in organisaties

Dit is waarom een conflict tussen narratieven over wat onze verhouding tot onze werkgever is (zoals in deze post besproken), significante invloed kan hebben op ons welzijn.

Met organisaties die meer en meer van het ‘economische narratief’ uitgaan (en minder ruimte laten voor het gemeenschapsnarratief), ervaren steeds meer werknemers stress, omdat hun baan als minder zinvol door ze wordt ervaren of ze voelen zich tweeslachtig over hoe hun baan zich verhoudt tot hun persoonlijke waarden.

In combinatie met het feit dat er de laatste tijd veel meer mensen moeite hebben een hoopvol perspectief op de toekomst voor zichzelf te ontwikkelen, zal het aandeelhouderskapitalisme voor een pittige uitdaging komen te staan, als de ontevreden menigte zich weet te verenigen en kritische massa bereikt.

De weg voorwaarts

Dus wat moeten we doen om gelukkig te worden? Misschien heeft het bovenstaande je op wat ideeën gebracht om je leven te optimaliseren. Of misschien ben jij een van die mensen die troost en verlichting heeft gevonden bij mindfulness of meditatie? De Belgische psychiater Dirk de Wachter neemt een hele andere positie in. Hij vraagt zich af of we misschien niet terug moeten keren naar de vraag of het doel van ons leven wel is om gelukkig te zijn of te worden. Wellicht doen we er verstandiger aan te leren omgaan met ongelukkig zijn. Bijvoorbeeld door waardevolle vriendschappen te onderhouden met diegenen waarop we terug kunnen vallen als we struikelen. Ga samen een kop koffie of een biertje drinken, praat erover en probeer ermee te leven. Ik ben benieuwd naar jouw gedachten.

Met dank aan …

Een significant deel van de wetenschappelijke inhoud van dit artikel is ontleend aan Blatny & Solcova (2015), zelf een werk dat grote hoeveelheden onderzoek over welzijn samenvat. Ik heb een aantal van de besproken concepten nader uitgediept door raadpleging van andere artikelen en heb gepoogd relevante implicaties van welzijn in de context van werk aan te duiden.

Literatuur

Blatný, M. & Šolcová, I. (2015). Well-being. In M. Blatný (Ed.) Personality and Well-being across the life span. (pp.20-59). Hampshire: Pacmillan.

Dolan, P., Peasgood, T. & White, M. (2008). Do we really know what makes us happy? A review of the economic literature on the factors associated with subjective well-being. Journal of Economic Psychology, Volume 29, Issue 1, February 2008, Pages 94-122, doi:10.1016/j.joep.2007.09.001

Martela, F & Steger, M.F. (2016) The three meanings of meaning in life: Distinguishing coherence, purpose, and significance, The Journal of Positive Psychology, 1:5, 531-545.

de Wachter, D. (2019). De kunst van het ongelukkig zijn. Tielt, Belgium: Lannoo

Het pad naar geluk? (Op Kyushu, Japan)

Krijg elk kwartaal gratis nieuwe inspiratie!

Goeie website? Deel het graag!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *