Sterfbedspijt: onderzoek je angsten om dat te voorkomen

Hoe ‘sterfbedspijt’ me leerde mijn angsten te onderzoeken en mijn routines aan te passen

Kort nadat mijn moeder overleed kwam ik een artikel tegen over een boek geschreven door een palliatief verpleegster, Bronnie Ware, die een ‘sterfbedspijt’ top-5 (deathbed regrets) had samengesteld. Ze had vele gesprekken gevoerd met mensen in hun laatste levensdagen over wat ze misschien anders hadden willen doen in hun leven. Ze schreef er een blogpost over en daarna een boek.

De top-5 sterfbedspijt die ze opsomde is:

  1. Ik wou dat ik de moed had gehad een leven te leiden trouw aan mijzelf; niet aan wat anderen van mij verwachtten;
  2. Ik wou dat ik niet zo veel gewerkt had;
  3. Ik wou dat ik de moed had gehad om mijn gevoelens te uiten;
  4. Ik wou dat ik in contact was gebleven met mijn vrienden;
  5. Ik wou dat ik mezelf gelukkiger had laten mogen zijn.
Detail van het praalgraf van Carel Hieronymus van In- en Kniphuisen en zijn echtgenote Anna van Ewsum (Midwolde, Groningen)

Sommigen hebben de top-5 bekritiseerd als misplaatst advies, omdat iemand die de dood in de ogen kijkt en weinig meer te verliezen heeft, niet de moeilijke keuzes hoeft te maken die iemand in de bloei van zijn leven moet maken. Hoewel je eigen perspectief zich inderdaad ontwikkelt en verandert van je jeugd tot je middelbare leeftijd tot het einde van je leven, denk ik dat die kritiek voorbij gaat aan een belangrijk gegeven. Veel mensen gaan door het leven, terwijl ze geleid worden door angsten en gedachten die hen ervan weerhouden te leven zoals ze eigenlijk zouden willen. Dat weet ik, omdat ik een van die mensen was (ben). Hoe zit dat?

Hoe emoties zich ontwikkelen in de vroege jeugd

Sommige van de meest basale emoties die mensen regelmatig ervaren zijn vrees and angst, die zich kunnen uiten op verschillende manieren. Volgens de psycholoog Erik Erikson nemen deze verschillende vormen aan in onze vroege jeugd (0-4 jaar oud) en ontwikkelen deze zich verder naarmate het leven zich verder ontvouwt. Sommige typische vormen van angst zijn gerelateerd aan:

  • Schuld(gevoel): (angst voor) negatieve waardering/beoordeling, omdat we een norm overschrijden;
  • Schaamte: (angst voor) negatieve waardering/beoordeling, omdat we niet voldoen aan bepaalde verwachtingen (van onszelf of van anderen).

Eriksons punt is dat ervaringen in onze vroege jeugd bepalen hoe we omgaan met emoties als schuld en schaamte in ons verdere leven. Meer informatie over Eriksons theorie kun je hier vinden. Laten we eens kijken hoe deze emoties in verband kunnen staan met sterfbedspijt.

1. Ik wou dat ik de moed had gehad een leven te leiden trouw aan mijzelf; niet aan wat anderen van mij verwachtten

Voldoen aan andermans verwachtingen tegen je eigen wens in heeft vaak te maken met het vermijden van schuld uit angst voor het overtreden van sociale normen or het vermijden van schaamte voor het niet voldoen aan die verwachtingen.

2. Ik wou dat ik niet zo veel gewerkt had

In veel culturen wordt veel of hard werken als een deugd gezien: iets waarvan we verwacht worden ernaar te streven. Als zodanig creëert dit een verwachting. Daarom ben je er misschien toe geneigd schaamte te vermijden omdat je je eigen wensen boven je werk plaatst. Of misschien probeer je schaamte te vermijden vanwege het idee dat je zogenaamd je ‘verantwoordelijkheid’ niet aan zou kunnen, oftewel de daarbij behorende verwachtingen, die in ons hoofd gemakkelijk uitvergroot kunnen worden.

3. Ik wou dat ik de moed had gehad om mijn gevoelens te uiten

Wederom, in veel culturen wordt ‘rationeel blijven’, ‘gericht blijven op de feiten’, nuchter blijven of ‘je er niets van aan trekken’ en onbewogen blijven beschouwd als een deugd. Binnen deze culturen wordt dit nog meer van mannen dan van vrouwen verwacht. Mannen worden bijvoorbeeld geacht niet te huilen. Een huilende vrouw of een vrouw die boos wordt kan respectievelijk voor ‘sentimenteel’ of ‘hysterisch’ versleten worden. Het niet uiten van emoties ondanks dat ze wel ervaren worden, zou daarom verband kunnen houden met het vermijden van schaamte voor het ‘niet kunnen omgaan met emoties’, dus het niet voldoen aan bepaalde verwachtingen.

4. Ik wou dat ik in contact was gebleven met mijn vrienden

Niet in contact blijven met vrienden kan verschillende oorzaken hebben, die niet allemaal noodzakelijkerwijs met angst te maken hebben. Binnen het angstspectrum zou een oorzaak kunnen liggen in het prioriteit geven aan ‘werk’ boven ‘privé’ ambities, vergelijkbaar met het tweede punt hierboven aangaande ‘veel werken’.

5. Ik wou dat ik mezelf gelukkiger had laten mogen zijn

Waarom zou je niet gelukkig mogen zijn? Wederom kan dit voortkomen uit angst voor een schuldgevoel wegens het overtreden van een norm die ‘plicht’ boven ‘plezier’ plaatst. Anderen proberen misschien schaamte te vermijden, omdat ze geloven dat gelukkig zijn en plezier hebben ‘bewijst’ dat ze tekortschieten om betrouwbaar hun plicht te doen. In sommige culturen bestaat er het geloof dat je alleen gelukkig kunt zijn als je ervoor geleden hebt.

Er kunnen vele andere verklaringen zijn waarom mensen uiteindelijk spijt ervaren. Spijt of berouw is zelf een emotie die zich voordoet wanneer we een verschil ervaren tussen de realiteit en onze wensen EN we denken dat we zelf grotendeels verantwoordelijk zijn voor het onstaan van die realiteit.

Dus wat steken we hier nu allemaal van op?

Uitzicht op grazige weiden (The Begwns, Wales)
Vrees en angst beïnvloeden ons gedrag meer dan enig ander iets

Ten eerste, deed het me beseffen hoe onze angsten, meer dan enig ander iets, ons gedrag beïnvloeden. In principe is er niets mis met het voelen van angst, schuld of schaamte op zichzelf. Deze emoties wijzen ons op een mogelijk conflict tussen onze eigenlijke situatie en de gewenste situatie zoals die door onze persoonlijke veiligheid, sociale normen of persoonlijke idealen voorgesteld worden. Dus ze hebben een bepaalde functie om ons een weg door het leven te helpen banen.

We kunnen gegijzeld worden door angst

Echter, en dat is mijn tweede inzicht, als we toestaan dat onze emoties ongecontroleerd ons leven gaan bepalen, zonder kritisch te onderzoeken waarvoor ze ons willen behoeden, dan kunnen ze ons afhouden van wat we eigenlijk willen en ons er goed over voelen. Dat is wat Bonnie Wares opsomming in mij aanspoorde: een kritisch onderzoek naar mijn angsten, er een reality check op doen en proberen na te gaan wat nou echt belangrijk voor mij is.

Je routines bepalen je leven, je angsten bepalen je routines

De derde les die ik hieruit trek is dat angsten de kop op steken in simpele alledaagse situaties die niet perse meteen tot grote spijt leiden. Ze geven onze routines eerder hele subtiele kleine duwtjes in een bepaalde richting, die bij elkaar in een grote koersafwijking kunnen uitmonden op de lange termijn. Bijvoorbeeld, misschien wil je meer tijd met je partner of gezin doorbrengen. Maar op de een of andere manier vertrek je altijd laat van kantoor. Hoe komt dat? Waarschijnlijk omdat je een paar angst-gedreven aannames in je hoofd hebt die er uiteindelijk voor zorgen dat je altijd je werk boven je privéleven plaatst. Bijvoorbeeld, je bent misschien bang dat als je vroeg (d.w.z. op tijd) naar huis gaat je negatief beoordeeld wordt door je baas of je collega’s, wat tot een schuldgevoel leidt. Of misschien vrees je dat je werk nooit afkomt als je niet overwerkt, alsof het werk überhaupt ooit af is. Dit soort angsten kunnen volledig terecht zijn, maar soms zijn ze onredelijk. De vraag is: ben je tevreden met hoe je routines en je angsten je leven vormgeven nu en in toekomst? Of kun je deze dilemma’s ook op een andere manier benaderen?

Vrees en angst kunnen je routines vervormen, zodat je leven er uiteindelijk heel anders uitziet dan je hoe je het oorspronkelijk bedoeld had. (Pancake rocks, New Zealand)
Onderzoek jezelf

Het verbaasde mij te ontdekken hoe veel van mijn routines in een bepaalde richting werden gedreven vanwege grote en kleine angsten. De impact op mijn leven als geheel is groot geweest. Er zijn een aantal methoden en technieken beschikbaar om je angsten zelf te onderzoeken. Als je daar meer over wilt weten; neem even contact met me op.

We kunnen gemakkelijk een kind vergeven dat bang is voor het donker; de werkelijke tragedie van het leven is wanneer volwassenen bang zijn voor het licht.

Robin Sharma
De Ndogo lagune gezien vanaf de Vera Plains (Gabon)

Krijg elk kwartaal nieuwe inspiratie!

Goeie website? Deel het graag!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *